Els Meijers

De kinderen van groep 1 en 2 van juf Sandy Stallinga hebben drie computers tot hun beschikking waar ze cd-rom's kunnen spelen: één in de klas en twee op de gang. Juf Sandy werkt op basisschool Sint Radboud in Heiloo en heeft 24 kleuters onder haar hoede. Voor het einde van het schooljaar zullen er nog tien kinderen zijn bijgekomen. Elke middag is er een half uur tot een uur gereserveerd voor 'spelend werken'. Terwijl de rest van de groep zich hiermee bezighoudt in de knutselhoek, tekenhoek en bouwhoek, mogen drie kinderen achter de computer 'spelend werken' met cd-roms. Om het computergebruik te reguleren, heeft juf Sandy de kinderen geleerd om altijd eerst aan haar te vragen of ze op de computer mogen. Na een half uurtje tot een uur haalt juf Sandy ze er weer achter vandaan. Dan roept ze de groep bij elkaar en is het tijd om even te pauzeren. Sandy vindt het belangrijk dat de computer de kinderen niet 'opzuigt'. Zoals veel ouders thuis een kookwekker gebruiken om in de gaten te houden dat hun kind niet te lang aan de computer, tv of video gekluisterd zit, wordt ook op school de tijd nauwlettend in de gaten gehouden.

Er zijn tegenwoordig zeer veel educatieve cd-rom's op de markt. Producenten van cd-roms claimen dat deze schijfjes het leren tellen en spellen voor kinderen 'nog leuker' en 'nog makkelijker' maakt dan wanneer ze het leren van de meeser of juf. Maar geldt dit ook voor de allerjongste kinderen? Steken kinderen in de leeftijd van 4 tot 6 jaar ook daadwerkelijk iets op van educatieve cd-rom's of zijn ze daar nog te jong voor? Om hierachter te komen, hebben de kleuters van de groepen 1 en 2 gedurende twee maanden een aantal educatieve cd-rom's in bruikleen gekregen om deze te testen. Het zijn educatieve cd-roms, die door experts zoals Maki (www.maki.nl) goed staan aangeschreven. De cd-rom's worden door de kleuters op school gebruikt, maar zijn eigenlijk bedoeld om thuis te spelen. Op hun eigen manier hebben de kleuters de cd-rom's uitvoerig getest. Enthousiast zijn ze achter de pc gaan zitten met de opdracht: "Vertel wat je ervan vindt." Vandaag is het moment aangebroken dat de 'kinderjury' zijn oordeel uitspreekt. Er zijn 3 cd-rom's die veel indruk op de kinderen hebben gemaakt: 'Spookjes om middernacht', 'Fred en de flessenfiets' en 'Mimi op reis in de boom'. Alledrie cd-rom's zijn uitgebracht door uitgeverij Lannoo. "Spelen!", roepen de kinderen in koor als hen wordt gevraagd wat zij op school met de computer doen. Dat is duidelijk. Kennelijk voelt voor de kleuters een cd-rom 'doen' niet als leren maar als spelen, zelfs als het een educatieve cd-rom betreft. 'Spookjes rond middernacht' is zo'n educatieve cd-rom. Hij is bedoeld voor kinderen in de leeftijd van 3 tot 6 jaar en gaat over de lotgevallen van vier spookjes. Volgens de maker leren kleuters met deze cd-rom op een speelse manier met computer en muis omgaan �n dat ze in het donker niet bang hoeven te zijn. De spookjes wonen in een groot spookkasteel waar eten, slapen, dansen en feesten. In de kamers kan overal op geklikt worden om spelletjes of grapjes te vinden. Zo blijken de spoken op de schilderijen te kunnen bewegen en blijkt in de kelder van het kasteel een heuse spokendisco te zijn. De kleine 'evaringsdeskundigen' van groep 1 en 2 zeer enthousiast over deze cd-rom. Ze vinden hem 'spannend', maar vooral 'grappig'. Met rode wangen van opwinding vertelt Gino hoe de spookjes in de kelder van het kasteel op zoek gaan naar een schat en de weg moeten vinden in een doolhof. Als Isa vertelt over het moment waarop het bad overstroomt omdat de kraan nog aan staat, komen de kleuters in de kring niet meer bij van het lachen. Dit is wat hen betreft duidelijk het hoogtepunt van de cd-rom. Het moment waarom zelfs het spook op het schilderij de lijst uitvlucht voor het water, moet wel een zeer hilarische scene zijn, want de kleuters blijven schateren. Isa vertelt dapper dat ze helemaal niet bang is voor spoken: "De cd-rom is niet eng. Mijn kleine zusje Jet vindt de spookjes wel eng, denk ik." Ook kleuters kunnen kritsich zijn, bijvoorbeeld Karen. Zij is minder enthousiast over de cd-rom: "Ik vind de cd-rom stom, want de spookjes zijn stom. Ik vind er niks aan." Als de kleuters wordt gevraagd of ze iets van deze cd-rom hebben geleerd, blijft het stil in de kring. Het educatieve karakter van de cd-rom is blijkbaar aan hen voorbij gegaan. Ze hebben er gewoon lekker mee gespeeld. Opvallend is dat geen van de kinderen minder bang voor spoken is geworden, want 'spoken bestaan toch niet'. Van de cd-rom 'Fred en de flessenfiets' ligt het educatieve karakter meer voor de hand. Deze cd-rom is een interactief verkeersspel voor kinderen van 4 tot 8 jaar. Pinguin Fred maakt kennis met het verkeer in de grote stad. Hij raakt verzeild in gevaarlijke verkeerssituaties waar hij met hulp van stadsmeeuw Cleo goed doorheen moet komen. Door deze cd-rom te spelen leren kinderen de belangrijkste verkeersregels voor voetgangers en fietsers aan de hand van grappige versjes. Als deze cd-rom aan de orde komt, stijgt er een luid gejuich in de kring op. Tessa vertelt opgewonden: "Fred ging op de motor en moest uitkijken voor de auto's en hij werd telkens bijna overreden". Op de vraag wat je van deze cd-rom kunt leren, antwoordt ze: "Je leert dat je op het verkeer moet letten. Dat je links en rechts moet kijken." Het is handig, merken enkele kinderen op, dat je geen ongelukken kunt krijgen als je iets fout doet. "Een cd-rom is toch niet echt!". Oftewel, cd-rom's bieden de mogelijkheid om te leren met vallen en opstaan, zonder dat het pijn doet. Ook van de cd-rom 'Mimi op reis in de boom' is het voor de kinderen evident dat ze er iets van kunnen leren. Deze cd-rom is een leerspelletje over de natuur en is bedoeld voor kinderen van 4 tot 10 jaar. Het meisje Mimi wil voorkomen dat een oeroude, op sterven na dode eik met de grond gelijk wordt gemaakt en gaat op zoek naar bewijs dat er wel degelijk levende wezens in de boom wonen. Tijdens haar zoektocht komt ze te weten wat de verschillende dieren eten, waar de dieren leven, welke geluiden dieren maken, en leert ze hoe bomen groeien en zelfs hoe fotosynthese werkt. Kinderen kunnen ook spelletjes doen, knutselen en spannende experimenten uitvoeren. Sonny is vooral onder de indruk van Mimi's 'helibal', een ei-achtig ruimteschip waarmee Mimi zich kan voortbewegen en zich klein kan maken. Ook de reus die de boom wil omzagen en de wormen die trampoline gingen springen zitten nog vers in zijn geheugen. Op de vraag wat de kinderen van deze cd-rom hebben geleerd, antwoordt Dirkje dat ze nu weet hoe de wortels van een boom er van binnen uit zien: "Ik heb wel eens in het echt wortels van een boom gezien. Toen ging mijn vader een boom uit de tuin graven. Toen wist ik alleen nog niet dat het wortels waren." De leeftijdsaanduiding die op de doosjes van de cd-rom's staat is voor de kleuters stof tot discussie. Ze kunnen zich niet voorstellen dat je, als je als je ouder bent dan 5 jaar, nog steeds 'Speurtocht in Heksenstad' of 'Mimi op reis in de boom' leuk zult vinden: "Dan ben je er te oud voor", vinden de kinderen. 'Spookjes om middernacht' en 'Fred en de flessenfiets' sluiten volgens de kinderen goed aan op de doelgroep. De cd-rom van Musti, die de kinderen van de tv kennen, is voor de kleuters nu al 'te kinderachtig', ook al vindt de uitgeverij zelf dat de cd-rom voor kinderen vanaf 3 jaar is, maar om onduidelijke redenen niet vermeldt wat de maximale leeftijd is. Groep 1 en 2 krijgen, volgens de kleuters, niet alleen les van juf Sandy, maar ook van Fred en Mimi en de vier spookjes. Volgens Sandy is de ene methode niet per definitie beter dan de andere: "Juist de combinatie werkt goed. Neem bijvoorbeeld leren tellen. Dat leren ze door met elkaar het aantal kleuters in de kring, hun schoenen, alle jongens en alle meisjes te tellen, maar ook door een spelletje op de computer te doen. Beide methoden hebben hun eigen voordelen. Achter de computer leren kinderen zelfstandig te werken en kunnen ze hun eigen tempo volgen. In de kring leren de kinderen ook van elkaar. Als ik bijvoorbeeld iets bespreek met de oudere kinderen uit de groep, dan pikken de kinderen die iets minder ver in hun ontwikkeling zijn, hier toch ongemerkt iets van op." Sandy heeft zelden meegemaakt dat een kleuter in haar klas niet met de computer wil werken. "Het is twee of drie keer voorgekomen dat een kind liever in de bouw- of poppenhoek zit dan achter zo'n apparaat. Op den duur worden ze echter nieuwsgierig, omdat ze zien dat hun klasgenootjes veel plezier hebben met cd-roms. Uiteindelijk nemen ze dan ook voorzichtig plaats achter een van de computers. In kleine groepjes, liefst één op één, leg ik ze uit wat je met een bepaalde cd-rom kunt doen. Hoe de computer werkt en hoe je een cd-rom start, dat weten de meeste kinderen meestal al voordat ze naar de basisschool gaan." Tot slot het woord aan de kinderen. Enkelen van hen hebben ook wel eens gespeeld met een van de Winnie de Pooh cd-rom's van Disney. Winnie de Pooh met z'n vriendjes kent bijna elk kind. Het figuurtje lijkt zich in hun harten te hebben genesteld. Op de cd-rom's leren kinderen kleuren, logisch nadenken, maar ook tellen. Dat vinden de kleuters erg leuk van de Winnie cd-rom. Je hoeft ze geen twee keer te vragen of ze willen laten horen wat ze al geleerd hebben. In koor dreunen ze het ene tiental na het andere op. Pas na enige aandringen stoppen ze bij rond de 50. Juf Sandy: "Tellen is een leuke bezigheid, eigenlijk willen de kleuters er altijd wel mee bezig zijn." Ze hebben ook al bedacht van wie ze het liefst leren tellen, van juf Sandy of van het beertje. "Van Winnie de Pooh natuurlijk!" Spookjes om middernacht (Lannoo, 3-6 jaar)
Speurtocht in Heksenstad (Lannoo, 4-10 jaar)
Mimi op reis in de boom (Lannoo, 4-10 jaar)
Fred en de flessenfiets (Lannoo, 4-8 jaar)
Musti leert goochelen (Elmar/Standaard, vanaf 3 jaar)
Winnie de Pooh (Disney, verschillende leeftijdsgroepen)


Vives | 32 | oktober 2002 (tekst voor eindredactie)